هفده سال و یک روزقبل
7/9/1368مقام معظم رهبری در جمع نمایندگان مجمع طلاب فرمودند:
« مسألهى اصلاح حوزه، چيزى نيست كه در اين زمان مطرح شده باشد؛ از سالها پيش در قم، اين مسأله مطرح بوده است سؤالى كه پيش مىآيد، اين است كه چرا تفكر و انديشهيى كه بيش از نيم قرن در حوزههاى علميه سابقه دارد، جامهى تحقق نپوشيده است. مرحوم آقاسيّدابوالحسن، در سال۱۳۲۵ وفات كردند. اين افكار ممكن است مثلاً پنج يا ده سال قبل از وفات ايشان مطرح بوده باشد. از سال۱۳۲۰ تا آن سالهايى كه ما به قم رفتيم - يعنى تا سال ۳۶ يا ۳۷ - و بعد از آن تا زمان فعلى، چرا آن آرزوها و چيزهايى كه هميشه زبدگان و روشنفكران و فضلا و دلسوزان و دردمندانِ حوزهها دنبالش بودند، تحقق پيدا نكرده است؟»
*
« خواهش مىكنم يكى از كارهايى كه شما آقايان مجمع نمايندگان طلّاب در دستور كار قرار مىدهيد، تحقيق در مورد همين مسأله باشد. آيا ما خيلى تنبل بوديم؟ آيا انگيزهها كم بوده است؟ آيا ابزار كار در اختيار نبوده است؟ آيا مانعى به صورت شناخته وجود داشته يا موانع و روادعى به صورت مبهم و مرموز ايجاد مىشده است؟ همهى اينها قابل بررسى است و علت هركدام باشد، امروز حجت بر ما تمام است كه آنچه را كه در طول سالهاى متمادى انجام نشده، انجام بدهيم.. امروز، بهانهها منقطع است و همه بايد براى ساختن و اصلاح حوزه - و اگر اين تعبير به گوشها سنگين نيايد، بگوييم براى مدرنيزه كردن حوزه - منطبق با نيازها بكوشند. همه مسؤوليت دارند و تمام كسانى كه دستشان مىرسد كارى انجام بدهند - از طلّاب تا فضلاى جوان تا مدرّسان و مراجع عظام- اعلىاللَّه كلمتهم- تا مسؤولان كشور و مؤمنان و علما و دينباوران و مخلصان دانشگاهى كه در سطح كشور هستند - هر كدام مىتوانند سهمى در اين كار داشته باشند.»
*
« البته در اين مورد، من براى خودم احساس مسؤوليت مىكنم و در حيطهى خاصى، آنچه را هم كه احساس كنم تكليف من است، انشاءاللَّه آن را انجام خواهم داد و منتظر نمىمانم كه شرايط خاصى پيش بيايد. اگر واقعاً در اين زمينه تكليف شرعى فعلى منجّزى را احساس كنم، در آن حدى كه به من مربوط خواهد شد، به فضل پروردگار معطل نخواهم ماند؛ ليكن تكاليف عمدهيى بر دوش شما آقايان فضلاى حوزه و مدرّسان و عامهى طلّاب و حضرات مراجع عظام است.»
هفده سال و یک روز بعد
در تاریخ 8/9/1386 در جمع طلاب وفضلا وبرخی مسؤولین حوزه علمیه :
« از پيشنهادهايي كه بنده در طول اين سال ها درباره حوزه علميه كردم ... خيلي هايش تا حالا تحقق پيدا نكرده است.»
*
«اگر حوزه بخواهد از تحول بگريزد منزوي خواهد شد، اگر نميرد، اگر زنده بماند.»
*
«چرا اين كرسي هاي آزاد انديشي در قم تشكيل نمي شود؟ چه اشكالي دارد؟ »
*
«اگر حوزه بخواهد از تحول بگريزد منزوي خواهد شد، اگر نميرد، اگر زنده بماند.»
*
«اين عقيده منه ، حالا ممكنه مسئولين حوزه و مديران حوزه و بعضي از برجستگان حوزه نپسندند و نشه اين كار، اما يك روزي خواهد شد، بدون ترديد!»